Door Windesheim
Als het aan Claudia van Orden en Judith van Helvert ligt, kunnen niet-familiebedrijven veel leren van het ondernemen en de maatschappelijke betrokkenheid van familiebedrijven. ‘Plezier staat voorop en een hogere arbeidsproductiviteit en grote winst is voor familiebedrijven niet altijd zaligmakend. Creëren van maatschappelijke waarde en brede welvaart wel’, zeggen de twee lectoren van het jubilerende Expertisecentrum Familiebedrijven – in september 2024 bestond het centrum vijftien jaar – van hogeschool Windesheim.
Volgens de laatste CBS-cijfers is Overijssel de provincie met de meeste familiebedrijven. ‘In Nederland is 58 procent van de bedrijven een familiebedrijf, in Overijssel 63 procent. En in Staphorst zelfs ruim 80 procent’, vertelt Claudia, die begin oktober haar lectorale rede hield. Daarin bracht ze de typerende kenmerken van familiebedrijven aan het licht: een lange termijnvisie hebben en een sterke lokale betrokkenheid. En ze zijn niet alleen uit op financieel gewin. Het belangrijkste doel van familiebedrijven is het bedrijf behouden voor de volgende generatie. ‘Met deze kenmerken onderscheiden ze zich van niet-familiebedrijven.’
Dat familiebedrijven een belangrijke rol in de maatschappij spelen, zie je vaak terug in het verenigingsleven. ‘Dan zijn ze sponsor van een voetbalclub of cultureel evenement of ze organiseren activiteiten’, zegt Claudia. ‘Omdat ze lokaal geworteld zijn, zorgen familiebedrijven ook voor de gemeenschap. Aan de ene kant om de goede naam hoog te houden voor klanten of werknemers. Aan de andere kant zeggen ze ook: het gaat ons goed, dus daar mag de gemeenschap ook van profiteren. De maatschappelijke betrokkenheid is gewoon heel groot.’
Plezier
‘Familiebedrijven vinden plezier in het ondernemerschap ook belangrijk, want ze zijn minder op productiviteit en geld gericht dan andere bedrijven’, weet Claudia. Natuurlijk geldt dat niet voor allemaal, maar over het algemeen hoeven familiebedrijven niet per se te groeien door bijvoorbeeld de productie uit te besteden aan lagelonenlanden of een deel te verkopen aan investeerders. Ze hebben hun bedrijf en daar zijn ze trots op; ‘that’s it’. Eigenlijk is het een vorm van ondernemen zoals ondernemen bedoeld is.’ In haar rol als lector werkt Claudia vooral aan de ‘buitenkant’ van familiebedrijven. ‘Ik houd me graag bezig met familiebedrijven die maatschappelijk ondernemen. We maken ze bewust van hoe ze zich beter kunnen laten zien aan de buitenwereld, bijvoorbeeld voor het aantrekken van nieuw personeel. Ook helpen we ze de weg te vinden naar kennisinstellingen, subsidieloketten en ondernemersnetwerken en maken we ze bewust van hoe groot hun invloed is op de regio. En we dragen met ons onderzoek bij aan het verbeteren van de samenwerkingsprocessen met anderen.’
Conflicthantering
Judith houdt zich juist meer bezig met de interne zaken: de manier waarop familiedynamieken, -patronen en -relaties het ondernemerschap beïnvloeden. Conflicthantering is dar een Volgens de laatste CBS-cijfers is Overijssel de provincie met de meeste familiebedrijven. ‘In Nederland is 58 procent van de bedrijven een familiebedrijf, in Overijssel 63 procent. En in Staphorst zelfs ruim 80 procent’, vertelt Claudia, die begin oktober haar lectorale rede hield. Daarin bracht ze de typerende kenmerken van familiebedrijven aan het licht: een lange termijnvisie hebben en een sterke lokale betrokkenheid. En ze zijn niet alleen uit op f inancieel gewin. Het belangrijkste doel van familiebedrijven is het mooi voorbeeld van. ‘Bijna iedereen heeft wel eens gedoe in de familie, dat geldt ook voor familiebedrijven’, zegt Judith. ‘In het project ‘Zonder wrijving geen glans’ werken we met behulp van communicatietrainingen en bewustwordingsprocessen samen met bedrijven om op een goede manier met gedoe om te gaan.’ In de afgelopen vijftien jaar is het aantal partners van het expertisecentrum enorm uitgebreid.
Judith: ‘Zo werken we intensief samen met Provincie Overijssel, een koploper op het gebied van beleidsvoering rond familiebedrijven.’ Een voorbeeld daarvan is ‘Family Next’, waar ook onder meer Kennispoort Regio Zwolle en Novel-T aan meedoen. ‘Binnen Family Next koppelen we ondernemers aan elkaar, bijvoorbeeld wat betreft bedrijfsopvolging, zodat ze van elkaar kunnen leren. Want familieverhoudingen brengen extra complexiteit met zich mee. Dat in combinatie met het overbrengen van de opgedane kennis binnen ons expertisecentrum. Zo leren ondernemers van elkaar en van ons over wat hen te wachten staat en welke acties ze moeten ondernemen als bijvoorbeeld de vader het stokje als eigenaar over wil dragen binnen de familie.’
Hbo én mbo
Met Landstede heeft het lectoraat een keuzedeel ‘Het Familiebedrijf’ ontwikkeld. ‘En daar ben ik heel blij mee. Want ook op het mbo zitten studenten die straks een kapperszaak of bakkerij van hun ouders overnemen, en toekomstige medewerkers van een familiebedrijf’, zegt Judith. Ook op de economische hbo-opleidingen van Windesheim is er aandacht voor het thema. ‘Een student accountancy moet straks in zijn rol als accountant ook strategisch advies geven aan mkb-bedrijven. Daarbij gaat het ook vaak om een familiebedrijf. Daarom is het belangrijk dat studenten nu al op de hoogte zijn van de verschillende bedrijfs- en familiebelangen.’
Kwetsbaar
Toch is het bij familiebedrijven niet alleen maar hosanna. ‘Hun vrijheid en soms emotionele manier van zakendoen, maakt familiebedrijven ook kwetsbaar. Want wat gebeurt er met een bedrijf als de eigenaar, waar iedereen zo verbonden mee is, plotseling wegvalt?’, vraagt Judith zich af. Claudia vult aan: ‘Familiebedrijven zijn soms eerder geneigd om te zeggen: waarom zouden we iets gaan veranderen, als we het altijd zo gedaan hebben? Het gevaar van conservatisme ligt daarbij op de loer.’ Het Expertisecentrum Familiebedrijven werkt daarom aan het versterken van de ondernemerskracht van familiebedrijven. Zo is het expertisecentrum al goed op weg naar het volgende jubileum.
