De enige zekerheid die we hebben in het leven, is dat we doodgaan. Toch hebben we het er niet vaak over. En ook niet over hoe we die laatste maanden, weken of dagen voor ons zien. In de zevendelige podcast ‘Het laatste stukje léven’ ontdek je wat er allemaal komt kijken bij het sterven en welke waarde vrijwilligers kunnen hebben in dat laatste stukje leven. Het voortbestaan van dit vrijwilligerswerk is mede-afhankelijk van financiële giften. Linda Veerman, coördinator van de Vrijwillige Palliatieve Terminale Zorg van ZwolleDoet!, vertelt hoe de zorg in Nederland verandert en hoe het bedrijfsleven er mede voor kan zorgen dat dit vrijwilligerswerk blijft bestaan.
Het is een koude dinsdagavond in januari, precies elf uur. Een man belt aan bij een appartement. Een vrouw doet open. Ze schudt het bezoek de hand, het is de eerste keer dat ze hem ontmoet. In een van de kamers ligt haar man. Zijn ademhaling is onregelmatig, hij steunt en kreunt. Praten lukt niet meer. Deze man ligt op sterven en de man die binnenkomt is een vrijwilliger. Die houdt deze nacht de wacht, zodat mevrouw haar broodnodige rust kan pakken. Dit is een scene uit de podcast ‘Het laatste stukje leven’, over de Vrijwillige Palliatieve Terminale Zorg (VPTZ) van ZwolleDoet! Centraal in deze luisterdocumentaire staan vrijwilligers die waken bij mensen die op sterven liggen.
Thuis sterven
‘Veel mensen willen hun laatste levensfase thuis doorbrengen en thuis sterven, omgeven door hun dierbaren. De zorg wordt in deze periode vaak intensiever en kan voor naasten te veel worden, met overbelasting van de mantelzorgers tot gevolg’, weet Linda van ZwolleDoet! ‘Vrijwilligers bieden hulp. Overdag en/of ’s nachts komen ze waken bij de zieke aan bed. Zo ontlasten ze de mantelzorgers, die dan nieuwe energie op kunnen doen of simpelweg een nacht kunnen slapen terwijl ze weten dat voor hun naaste wordt gezorgd. Ook zijn de vrijwilligers er voor terminaal zieken die überhaupt geen sociaal netwerk hebben. Zodat niemand alleen hoeft te sterven.’
VPTZ-vrijwilligers zijn speciaal opgeleid om ondersteuning te bieden in de laatste levensfase. Zij bieden een luisterend oor en geven tijd en aandacht aan de stervende en naasten. Vaak is ‘er zijn’ al heel waardevol. Zij verrichten geen medische handelingen, maar bieden de zieke comfort door een slokje water te geven, het hoofdkussen op te schudden of gewoon even een hand vast te houden. Voor de mantelzorgers of bezoek schenken ze een kop koffie in en bieden ze een luisterend oor.
Zorg door naasten
‘Iedereen krijgt vroeg of laat in zijn leven te maken met verlies’, zegt Linda. ‘En door de veranderende zorg in Nederland, komt de zorg in de laatste levensfase steeds meer aan op de naasten van de stervende. We worden ouder (vergrijzing) en het tekort aan zorgpersoneel wordt groter. Thuiszorg kan een paar keer per dag langskomen als iemand op sterven ligt, maar er uren achtereen zíjn voor de zieke en zijn naasten, dat kan niet. Sterven in het ziekenhuis of een instelling gebeurt steeds minder, omdat mensen langer thuis wonen. Wij allemaal, alle lagen van de bevolking, moeten het dus veelal zelf thuis opvangen.’
Dat is volgens Linda, die de inzet van waakvrijwilligers bij ZwolleDoet! coördineert, niet per se slecht nieuws. ‘Het zelf verzorgen van je dierbare kan heel waardevol zijn. Veel nabestaanden blikken terug op een liefdevolle periode. Maar, het is ook zware periode. Juist de mensen die steun hadden van vrijwilligers konden de zorg beter dragen en de laatste levensfase van hun dierbare zien als een mooie tijd.’
Professionele coördinatie
Alle vrijwilligers waken geheel belangeloos. ‘Het is ook nog eens vrij onzichtbaar werk. Ze vertrekken vaak ’s avonds laat en wanneer iedereen slaapt, waken zij aan bed bij de zieke. Ze doen het echt vanuit de overtuiging dat zowel de zieke als de mensen daaromheen steun verdienen’, legt Linda uit. ‘Hoewel de vrijwilligers geen vergoeding ontvangen, is er wel geld nodig om deze vorm van vrijwilligerswerk te kunnen bieden’, zegt Linda. ‘Het zorgvuldige proces van werving, scholing en matching wordt begeleid door professionele coördinatoren. Daarnaast is voorlichting van belang om verwijzers te blijven informeren over deze dienstverlening. Veel naasten geven namelijk aan: ‘had ik maar eerder van jullie bestaan geweten’. Om meer mantelzorgers en verwijzers tijdig te bereiken en vrijwilligers te kunnen blijven begeleiden en waarderen, richt ZwolleDoet! zich naast subsidies ook op donaties en partnerschap met bedrijven.’
Hulp van ondernemers
‘Ondernemers hebben misschien niet altijd de tijd om zich als vrijwilliger praktisch in te zetten voor de samenleving. Door een financiële bijdrage aan dit vrijwilligerswerk te leveren, kunnen zij dit mooie werk wél mogelijk blijven maken’, zegt Linda. ‘Daarmee voorkomen ze dat mensen eenzaam sterven of dat mantelzorgers volledig overbelast raken én zorgen ze ervoor dat naasten op een eervolle manier afscheid kunnen nemen van hun dierbare.’
Zo kun je helpen
Wil jij helpen om het werk van de waakvrijwilligers veilig te stellen? Neem contact op met Linda van ZwolleDoet! en bespreek wat je wil en kan bijdragen. l.veerman@zwolledoet.nl
Meer over de Vrijwillige Palliatieve Terminale Zorg
Lees meer over het vragen van hulp of het als vrijwilliger aanbieden van hulp: www.zwolledoet.nl/terminalezorg
Luister de podcast
‘Het laatste stukje leven’ www.zwolledoet.nl/podcast
